Szwajcaria ma cztery języki urzędowe — niemiecki (około 62 procent), francuski (23), włoski (8) i romansz (0,5) — i żadnego wspólnego, w którym rozmawialiby wszyscy. To wyjaśnia ten kraj lepiej niż jakakolwiek inna liczba.
Języki
Pisze się standardowym niemieckim, a mówi szwajcarskim niemieckim, który dla Niemców bywa trudny do zrozumienia. To nie dialekt podporządkowany językowi standardowemu, ale codzienna mowa wszystkich warstw. Romansz przetrwał w Grisons, z około 40 tysiącami mówiących w pięciu odmianach.
Granica między niemieckim a francuskim nazywa się Röstigraben i przechodzi przez kanton Fryburg. W Biel, Fryburgu i Valais miasta i gminy są oficjalnie dwujęzyczne.
Demokracja bezpośrednia
Cztery razy w roku Szwajcaria głosuje — jednocześnie w sprawach federalnych, kantonalnych i gminnych. Przy 100 tysiącach podpisów dowolna grupa może wymusić inicjatywę ludową zmieniającą konstytucję, przy 50 tysiącach referendum przeciw ustawie. Efektem jest system, który decyduje wolno, a potem tych decyzji się trzyma.
Prezydenta w zwykłym rozumieniu nie ma: Rada Federalna liczy siedmiu równorzędnych członków, a przewodnictwo zmienia się co roku. Niewielu mieszkańców poda to nazwisko bez namysłu.
Tradycje, które można zobaczyć
- Karnawał w Bazylei, poniedziałek po Środzie Popielcowej, otwierany o czwartej rano Morgestraichem: gasną wszystkie światła w centrum, świecą tylko malowane lampiony, a przez zaułki idą piccolo i bębny. Trzy dni, dziedzictwo niematerialne UNESCO
- Alpabzug we wrześniu: stada wracają do doliny przystrojone, z dzwonkami i w strojach, w Appenzell i Oberlandzie Berneńskim
- 1 sierpnia, święto narodowe, z ogniami rozpalanymi na szczytach
- Zapasy szwajcarskie, sport narodowy: walka w trocinach w płóciennych spodniach. Święto federalne odbywa się co trzy lata i wypełnia stadiony na 50 tysięcy osób
- Hornussen i rzut kamieniem jako kolejne sporty narodowe, trudne do wyjaśnienia z zewnątrz
- Chalandamarz w Engadynie 1 marca: dzieci wypędzają zimę dzwonkami krowimi
- Sechseläuten w Zurychu w kwietniu, z paleniem kukły Böögg
Muzyka i sztuka
Jodłowanie i róg alpejski to żywa praktyka, nie eksponaty muzealne; jodłowanie jest na liście UNESCO od 2023 roku. W sztuce XX wiek ukształtowali Paul Klee (Zentrum Paul Klee w Bernie), Alberto Giacometti i Ferdinand Hodler; architektura liczy się na świecie przez Le Corbusiera, Herzoga i de Meurona oraz Petera Zumthora. A literatura przez Gotthelfa, Frischa i Dürrenmatta.
Zasady obyczajowe
- Punktualność nie jest względna. Pięć minut spóźnienia wymaga wyjaśnienia; przy pociągu liczy się sekunda
- Wchodząc do sklepu, windy, poczekalni — wita się obecnych: Grüezi, Bonjour, Buongiorno
- Zostaje się przy formie „pan/pani”, dopóki nie zaproponują przejścia na ty; wśród młodszych idzie to szybciej
- Godziny ciszy traktuje się poważnie: po 22, w niedzielę cały dzień, a w wielu budynkach nie pierze się w niedzielę i nie bierze prysznica po dziesiątej wieczorem
- Segregacja odpadów jest obowiązkowa, w wielu gminach tylko w płatnym worku. Źle wyrzucone śmieci są przeszukiwane i karane mandatem
- Nie wpycha się do kolejki, stoi się w niej, a w pociągu mówi się cicho
- Obsługa jest w cenie; zaokrąglenie wystarcza